kalkulatory podatkowe, kalkulator VAT, kalkulator płac, kilometrówka, ryczałt samochodowy
lupa
A A A

Gazeta Podatkowa nr 66 (1523) z dnia 16.08.2018

Rozliczenie kosztów wydziałowych w księgach rachunkowych

Koszty pośrednie produkcji nazywane wydziałowymi są, obok kosztów bezpośrednich, podstawowym elementem kosztu wytworzenia produktów. Kosztów tych poniesionych przez wydział produkcyjny lub z nim związanych nie można na podstawie pomiaru lub dokumentacji źródłowej odnieść wprost na dane produkty lub zlecenia. Rozliczenie kosztów wydziałowych następuje na podstawie określonych parametrów umownych nazywanych kluczami rozliczeniowymi.

Koszty wydziałowe

Powstałe w wydziałach podstawowych koszty wytworzenia produktów, których nie zalicza się do kosztów bezpośrednich, stanowią tzw. koszty wydziałowe. Można je podzielić na dwie grupy:

1) tzw. koszty ruchu, tj. koszty utrzymania w ruchu maszyn i urządzeń produkcyjnych niezbędnych w procesie produkcyjnym. Są to m.in.:

    • materiały zużyte na potrzeby ogólne wydziału, które nie są związane bezpośrednio z efektami prowadzonej działalności,
       
    • koszty energii paliwa napędowego i technologicznego, które nie zostały zaliczone do kosztów bezpośrednich,
       
    • amortyzacja składników majątku trwałego o przeznaczeniu ogólnowydziałowym, a także amortyzacja maszyn i urządzeń produkcyjnych, której nie zaliczono do kosztów bezpośrednich,
       
    • wykonane na rzecz wydziału remonty i konserwacje środków trwałych i wyposażenia,
       
    • pozostałe koszty związane z procesem produkcyjnym,

2) koszty ogólnowydziałowe, czyli koszty kierowania wydziałem i jego obsługi administracyjnej oraz koszty dotyczące ogólnych warunków pracy, np.:

    • płace wraz z narzutami kierownictwa i administracji wydziału oraz pracowników pośrednio produkcyjnych, 
       
    • ogrzewanie, oświetlenie, utrzymanie czystości, bezpieczeństwo pracy,
       
    • inne koszty mające charakter ogólnowydziałowy, np. usługi transportowe, podatek od nieruchomości, czynsze i dzierżawy, ubezpieczenia majątkowe.

Ewidencja księgowa

W księgach rachunkowych koszty wydziałowe można ujmować na koncie 51 "Koszty wydziałowe". W ewidencji analitycznej prowadzonej do tego konta przede wszystkim uwzględnia się podział kosztów według poszczególnych wydziałów.

Zapisy księgowe dotyczące kosztów wydziałowych mogą przebiegać w następujący sposób:

a) zarachowanie kosztów na podstawie dowodów źródłowych

- Wn konto 40 "Koszty według rodzajów",

- Ma różne konta, np. zespołu 1, 2, 3

oraz równolegle

- Wn konto 51 "Koszty wydziałowe",

- Ma konto 49 "Rozliczenie kosztów",

b) odpis czynnych rozliczeń międzyokresowych kosztów przypadający na koszty wydziałowe:

- Wn konto 51 "Koszty wydziałowe",

- Ma konto 64-0 "Czynne rozliczenia międzyokresowe kosztów",

c) świadczenia działalności pomocniczej na rzecz wydziału podstawowego:

- Wn konto 51 "Koszty wydziałowe",

- Ma konto 53 "Koszty działalności pomocniczej".

Koszt wytworzenia

Wskazane jest, aby koszty wydziałowe dzielić na koszty stałe i zmienne. Ułatwia to prawidłowe rozliczenie kosztów wydziałowych obciążających produkcję. Koszt wytworzenia produktu obejmuje koszty pozostające w bezpośrednim związku z danym produktem oraz uzasadnioną część kosztów pośrednio związanych z jego wytworzeniem. Do uzasadnionej, odpowiedniej do okresu wytwarzania produktu, części kosztów pośrednich zalicza się zmienne pośrednie koszty produkcji oraz tę część stałych, pośrednich kosztów produkcji, które odpowiadają poziomowi tych kosztów przy normalnym wykorzystaniu zdolności produkcyjnych. Za normalny poziom wykorzystania zdolności produkcyjnych uznaje się przeciętną, zgodną z oczekiwaniami w typowych warunkach, wielkość produkcji za daną liczbę okresów lub sezonów, przy uwzględnieniu planowych remontów. Stanowi o tym art. 28 ust. 3 ustawy o rachunkowości.

Normalny poziom zdolności produkcyjnych ustalany jest indywidualnie dla każdej jednostki. Są to jej zdolności produkcyjne, wynikające z potencjału wytwórczego maszyn i urządzeń oraz z planowanych efektywnych warunków techniczno-organizacyjnych produkcji. Określając ten poziom, uwzględnia się m.in. liczbę zmian pracy oraz wydajność maszyn i urządzeń - pomniejszonych o utratę zdolności produkcyjnych ze względu na remonty i konserwację maszyn oraz dni wolnych od pracy, sezonowych wahań produkcji i popytu.

Kosztów generowanych na skutek niewykorzystania zdolności produkcyjnych oraz strat produkcyjnych nie ujmuje się w koszcie wytworzenia produktu. Są one odnoszone na wynik finansowy okresu, w którym je poniesiono.

Do kosztów wytworzenia produktu nie zalicza się również kosztów:

  • ogólnego zarządu, które nie są związane z doprowadzaniem produktu do postaci i miejsca, w jakich się znajduje na dzień wyceny;
     
  • magazynowania wyrobów gotowych i półproduktów, chyba że poniesienie tych kosztów jest niezbędne w procesie produkcji,
     
  • sprzedaży produktów.

Wpływają one także na wynik finansowy okresu sprawozdawczego, w którym zostały poniesione. Niektóre jednostki, przy spełnieniu warunków z ustawy o rachunkowości, mogą nie ustalać normalnego poziomu wykorzystania zdolności produkcyjnych (patrz ramka).

Klucze rozliczeniowe

W celu właściwego rozliczenia kosztów wydziałowych jednostki przyjmują umowne parametry, tzw. klucze rozliczeniowe. Są one podstawą podziału określonej kwoty kosztów pośrednich pomiędzy dane zlecenia lub produkty. Wybrany klucz rozliczeniowy powinien być parametrem proporcjonalnym do kosztów pośrednich, wyrażać rzeczywistą lub umowną zależność pomiędzy nim a rozliczanymi kosztami i można go stosunkowo łatwo zmierzyć. Ze względu na charakter wyróżnia się klucze rozliczeniowe wartościowe i ilościowe (patrz tabela). Najczęściej w praktyce stosowane są klucze wartościowe, które pozwalają w dość prosty sposób otrzymać wiarygodne informacje, wynikające bezpośrednio z ewidencji księgowej. Z kolei dzięki kluczom ilościowym można uzyskać dokładniejsze wyniki, jednak ich stosowanie jest bardziej kosztowne i pracochłonne. Wymaga ono prowadzenia dodatkowych ewidencji w przekroju nośników kosztów, np. czasu pracy maszyn - jeśli kluczem są maszynogodziny, czasu pracy pracowników - gdy kluczem są roboczogodziny.

W celu ustalenia kosztów pośrednich przypadających na dane produkty lub zlecenia należy ustalić współczynnik narzutu tych kosztów oraz obliczyć z jego pomocą narzut kosztów pośrednich przypadających na poszczególne nośniki kosztów.

Wskaźnik narzutu kosztów pośrednich można obliczyć według wzoru:

WN = KP
KR

gdzie:

WN - wskaźnik narzutu,
KP - koszty pośrednie,
KR - klucz rozliczeniowy stanowiący podstawę rozliczenia kosztów.

Następnie wskaźnik ten należy pomnożyć przez część klucza rozliczeniowego przypadającego na poszczególny nośnik kosztów:

KPi = WN × KRi

gdzie:

KPi - narzut kosztów pośrednich na poszczególne stanowiska kosztów działalności produkcyjnej,
KRi - część klucza rozliczeniowego przypadająca na dany nośnik kosztów.

Jednostki rozliczając koszty wydziałowe za pomocą klucza wartościowego, w każdym miesiącu ustalają narzut kosztów, wyrażający procentowy stosunek kosztów pośrednich rzeczywiście poniesionych w danym miesiącu do faktycznej kwoty całości doliczeń w tym miesiącu (przykład).

Z kolei rozliczanie kosztów za pośrednictwem kluczy ilościowych polega na ustaleniu stawki tych kosztów przypadających na jednostkę zastosowanego klucza, będącej wynikiem podzielenia poniesionych kosztów pośrednich przez rzeczywistą liczbę jednostek klucza w danym miesiącu.

W księgach rachunkowych rozliczenie kosztów wydziałowych może przebiegać zapisem:

- Wn konto 50 "Koszty działalności podstawowej-produkcyjnej",

- Ma konto 51 "Koszty wydziałowe".

Po rozliczeniu kosztów wydziałowych i przeksięgowaniu ich na określone stanowiska kosztów działalności podstawowej-produkcyjnej, konto 51 nie powinno wykazywać salda.

Przykład

Spółka wytwarza dwa rodzaje produktów A i B. Koszty wydziałowe w lipcu 2018 r. wyniosły 220.000 zł. Dane dotyczące kosztów bezpośrednich oraz wielkości produkcji w lipcu 2018 r. przedstawiono w tabeli:

Rodzaj produktu Wielkość produkcji (szt.) Materiały bezpośrednie Płace bezpośrednie z narzutami Razem koszty bezpośrednie
zł/szt.  zł zł/szt.  zł zł/szt.  zł
A 500 450 225.000 220 110.000 670 335.000
B 800 320 256.000 180 144.000 500 400.000
Razem: 1.300 481.000 254.000 735.000

Rozliczenie kosztów wydziałowych, gdy zgodnie z zapisami zasad (polityki) rachunkowości koszty wydziałowe rozliczane są w stosunku do:

1) materiałów bezpośrednich:
a) wskaźnik narzutu kosztów wydziałowych:
(220.000 zł : 481.000 zł) × 100% = 45,74%,
b) koszty wydziałowe przypadające na produkt A:
45,74% × 450 zł/szt. = 205,83 zł,
c) koszty wydziałowe przypadające na produkt B:
45,74% × 320 zł/szt. = 146,37 zł,
2) płac bezpośrednich z narzutami:
a) wskaźnik narzutu kosztów wydziałowych:
(220.000 zł : 254.000 zł) × 100% = 86,61%,
b) koszty wydziałowe przypadające na produkt A:
86,61% × 220 zł/szt. = 190,54 zł,
c) koszty wydziałowe przypadające na produkt B:
86,61% × 180 zł/szt. = 155,90 zł,
3) sumy kosztów bezpośrednich:
a) wskaźnik narzutu kosztów wydziałowych:
(220.000 zł : 735.000 zł) × 100% = 29,93%,
b) koszty wydziałowe przypadające na produkt A:
29,93% × 670 zł/szt. = 200,53 zł,
c) koszty wydziałowe przypadające na produkt B:
29,93% × 500 zł/szt. = 149,65 zł.
4) wielkości produkcji - liczby wyprodukowanych wyrobów:
a) wskaźnik narzutu kosztów wydziałowych:
220.000 zł : 1.300 szt. = 169,23 zł/szt.

Klucze rozliczeniowe kosztów wydziałowych
Rodzaje kluczy Określenie klucza rozliczeniowego Jednostka
wartościowe wartość materiałów bezpośrednich  zł
płace bezpośrednie bez narzutów
płace bezpośrednie z narzutami
suma kosztów bezpośrednich
ilościowe czas pracy ludzi roboczogodziny
czas pracy maszyn i urządzeń maszynogodziny
ilość wytworzonych produktów np. sztuki, kilogramy, gramy, tony, metry bieżące, metry kwadratowe, litry
ilość zużytych materiałów bezpośrednich np. sztuki, kilogramy, gramy, tony, metry bieżące, metry kwadratowe, litry
powierzchnia lub kubatura pomieszczeń metry kwadratowe lub metry sześcienne

Jednostki niemające obowiązku określania normalnego poziomu wykorzystania zdolności produkcyjnych

W myśl art. 28 ust. 4a ustawy o rachunkowości jednostki (z wyjątkiem wskazanym w art. 3 ust. 1e pkt 1-6 tej ustawy), które za poprzedni rok obrotowy nie przekroczyły co najmniej dwóch z następujących trzech wielkości:

1) 17.000.000 zł - w przypadku sumy aktywów bilansu na koniec roku obrotowego,

2) 34.000.000 zł - w przypadku przychodów netto ze sprzedaży towarów i produktów za rok obrotowy,

3) 50 osób - w przypadku średniorocznego zatrudnienia w przeliczeniu na pełne etaty,

mogą przy obliczaniu kosztu wytworzenia produktu zgodnie z art. 28 ust. 3 ustawy o rachunkowości do kosztów bezpośrednich doliczyć koszty pośrednie związane z wytworzeniem tego produktu, niezależnie od poziomu wykorzystania zdolności produkcyjnych. Ustalony w ten sposób koszt wytworzenia nie może być wyższy od możliwej do uzyskania ceny sprzedaży netto.

Jeżeli ustalony w uproszczony sposób koszt wytworzenia produktu jest wyższy od jego ceny sprzedaży netto, to jednostka ma obowiązek dokonania odpisu aktualizującego z tytułu utraty wartości wyrobów.

Podstawa prawna

Ustawa z dnia 29.09.1994 r. o rachunkowości (Dz. U. z 2018 r. poz. 395 ze zm.)

www.KalkulatoryPodatkowe.pl - Kalkulatory bilansowe:

 Jeśli nie znalazłeś informacji, której szukasz,
wejdź do serwisu
www.PoradyPodatkowe.pl » 
Więcej w zasobach płatnych

Serwis Głównego Księgowego

Gazeta Podatkowa

Indeks Księgowań - Księgowanie od A do Z
GOFIN NEWS - mobilna aplikacja dla Księgowych!
PRZEWODNIKI on-line Księgowego i Kadrowego
Pomocniki Księgowego

Terminarz

listopad 2018
PN WT ŚR CZ PT SO ND
1
2
3
4
6
8
9
10
11
12
14
16
17
18
19
21
22
23
24
25
27
28
29
30
ASYSTENT GOFIN - Darmowa aplikacja dla Księgowych
sklep.gofin.pl - RABATY, NAGRODY, PROMOCJE
NEWSLETTERY
Fachowe czasopisma - PoznajProdukty.gofin.pl
Rozliczanie podatku dochodowego, podatku VAT oraz innych podatków i opłat
Vademecum podatnika - podstawowe informacje dotyczące podatków
Sklep internetowy - sklep.gofin.pl
gofin
sgk
czasopisma
forum
sklep
gazeta podatkowa
 
Wydawnictwo Podatkowe GOFIN sp. z o.o., ul. Owocowa 8, 66-400 Gorzów Wlkp., tel. 95 720 85 40, faks 95 720 85 60
Wydawnictwo Podatkowe GOFIN
Szanowny Użytkowniku !
Prosimy o zapoznanie się z poniższymi informacjami oraz wyrażenie dobrowolnej zgody poprzez kliknięcie przycisku "Zgadzam się".
Pamiętaj, że zawsze możesz wycofać zgodę.

Serwis internetowy, z którego Pani/Pan korzysta używa plików cookies w celu:

  • zapewnienia prawidłowego działania serwisów (utrzymania sesji),

  • analizy statystyk ruchu i reklam w serwisach,

  • zbierania i przetwarzania danych osobowych w celu wyświetlenia personalizowanych reklam.

Pliki cookies

Są to pliki instalowane w urządzeniach końcowych osób korzystających z serwisu, w celu administrowania serwisem, dostosowania treści serwisu do preferencji użytkownika, utrzymania sesji użytkownika oraz dla celów statystycznych i targetowania behawioralnego reklamy (dostosowania treści reklamy do indywidualnych potrzeb użytkownika). Informujemy, że istnieje możliwość określenia przez użytkownika serwisu warunków przechowywania lub uzyskiwania dostępu do informacji zawartych w plikach cookies za pomocą ustawień przeglądarki lub konfiguracji usługi. Szczegółowe informacje na ten temat dostępne są u producenta przeglądarki, u dostawcy usługi dostępu do internetu oraz w Polityce prywatności i plików cookies.

Administratorzy

Administratorem Pana/Pani danych osobowych w związku z korzystaniem z serwisu internetowego i jego usług jest Wydawnictwo Podatkowe GOFIN sp. z o.o.

Administratorem danych osobowych w plikach cookies w związku z wyświetleniem analizy statystyk i wyświetlaniem spersonalizowanych reklam jest partner Wydawnictwa Podatkowego GOFIN sp. z o.o., Stroer Digital Operations sp. z o.o. (SDO). Odbiorcą informacji z plików cookies są Netsprint S.A., Google LLC oraz spółki zlecające SDO realizację kampanii reklamowej, a także podmioty badające i zliczające tę kampanię. Dane te mogą ponadto zostać udostępnione na rzecz partnerów handlowych SDO.

Jakie ma Pani/Pan prawa w stosunku do swoich danych osobowych?

Wobec swoich danych mają Pan/Pani prawo do żądania dostępu do swoich danych, ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, prawo do wniesienia sprzeciwu wobec przetwarzania danych, prawo do cofnięcia zgody.

Podstawy prawne przetwarzania Pani/Pana danych osobowych

  • Niezbędność przetwarzania danych w związku z wykonaniem umowy

    Umowa w naszym przypadku oznacza akceptację regulaminu naszych usług. Jeśli zatem akceptuje Pani/Pan umowę na realizację danej usługi, to możemy przetwarzać Pani/Pana dane w zakresie niezbędnym do realizacji tej umowy.

  • Niezbędność przetwarzania danych w związku z prawnie uzasadnionym interesem administratora

    Dotyczy sytuacji, gdy przetwarzanie danych jest uzasadnione z uwagi na usprawiedliwione potrzeby administratora, tj. dokonanie pomiarów statystycznych, ulepszania naszych usług, jak również prowadzenie marketingu i promocji własnych usług administratora w serwisie internetowym.

  • Dobrowolna zgoda

    Aby móc wyświetlać spersonalizowane reklamy dopasowane do Pani/Pana zainteresowań, partner Wydawnictwa Podatkowego GOFIN sp. z o.o., Stroer Digital Operations sp. z o.o. musi mieć możliwość przetwarzania Pani/Pana danych. Udzielenie takiej zgody jest całkowicie dobrowolne (nie ma obowiązku jej udzielenia).

Zgoda

W związku z powyższymi wyjaśnieniami prosimy o wyrażenie dobrowolnej zgody na przetwarzanie Pani/Pana danych osobowych w związku z możliwością wyświetlenia reklam dopasowanych do Pani/Pana zainteresowań poprzez kliknięcie w przycisk „Zgadzam się” lub „Nie teraz” w przypadku braku zgody.